İlhan Berk ve Düzyazı

İyi bir şair, usta bir yazar dünyamızı terk ettiğinde ona değil, kendimize yanmalıyız dostlar. Onu bir daha sokakta göremeyecek oluşumuza üzülelim…

İlhan Berk, günlüklerinden birinde, Cahit Sıtkı’yı bir daha yürürken göremeyeceği için üzüldüğünü yazar. Şiir yazma sanatını; “Yazmak mutsuzluktur, mutlu insan yazmaz. Bu yeryüzünü olduğu gibi görmeme engel olan ve bana bu yeryüzünü cehennem eden bu yazmak eyleminden kurtulduğum, mutlu olduğum bir tek şey var: Resim yapmak.” der. Ne haklı… 28 Ağustos 2008’de İlhan Berk’i 90 yaşında uğurlamıştık… Onun uzun ve daima edebiyatla el ele geçmiş bir hayatı vardı. Yazmak dışında bir hayatı var mıydı? Sanmıyorum… Baktığı her şeyde şiir görüyordu, başkası da onu ilgilendirmiyordu anlaşılan: “Benimleyin pek az kişi sıkılır. Yazınla ilgisi olmayan bir kişiyle dünya yerinden oynasa, iki dakika boşa geçiren bir kişi diye bakarım ona.” Gökyüzüne, yüce dağlara, çağlayan sulara, yemyeşil otlara ve her bir nesneye bakıp onların yüzündeki şiiri devşirmekle geçirdi yıllarını. “Ben İlhan Berk’in Defteriyim”de, “Bakmak her şeyimdir benim” diye yazar. “Bakan bir adam olarak doğdum ben. Büyük bir mutluluk bakmak benim için.” Bu bakmalar için, otuz yıldır, Bodrum’un bir ucundan bir ucuna iki saat süren yolculuğu her akşam hiç de yüksünmeden yaptığını anlatır. Çoğu büyük şair ve yazar gibi o da yürürken buluyor olmalıydı.

Bir şairin, yazarın göçünden sonra, açılır kitapları yeniden okunur. Nedendir bu? Bir çeşit vicdan rahatlatma mı, onun gidişiyle doğan boşluğu doldurma çabası mı, vefa gösterisi mi? Ne önemi var! Belki de asıl şimdi gelmiştir okunma zamanı. Şairin gövdesi aradan çekilmiştir artık, eserle baş başa kalmışızdır. Belki de sokakta bir daha karşılaşamayacak oluşumuzun üzüntüsünü, sayfalar arasında, dizelerde ve cümlelerde bol bol görüşerek, dertleşerek gidermeye çalışırız.

Ben, çoğu okurun aksine şiirlerini değil de düzyazılarını okumaya başladım Berk’in. El Yazılarına Vuruyor Güneş, Uzun Bir Adam, Ben İlhan Berk’in Defteriyim, İnferno, Şifalı Otlar Kitabı… Ölümünden sonra çıkan yazılarda, düzyazısından pek söz açılmadı. Geride bıraktığı şiir toplamı ve Türk şiirindeki öncü, dönüştürücü gücü elbette onun önce büyük bir şair olarak anılmasını gerektirecekti. Fakat İlhan Berk’in edebiyatımızın en iyi günlükçülerinden ve denemecilerinden biri olduğunu söylememek, buna vurgu yapmamak da haksızlık olurdu. Şimdi onun hatırasına, eserine dönecek olanlar, şiiriyle birlikte, yukarıda adını andığım düzyazılarına ve diğerlerine de el atmalı.

Düzyazıları, bize İlhan Berk’in bu alandaki ustalığını, üslupçuluğunu bildirmekle kalmaz; şiirinin gerisindeki dünyayı, zihin coğrafyasını açan bir anahtar olur. Mesela El Yazılarına Vuruyor Güneş’te, 1950’lerden 70’lerin sonuna kadar onun nerelerde gezindiğini, neler okuduğunu, yazma sancılarını ve en çok da ‘İhtiyar Avrupa’da soluduğu havayı buluruz. Günlükleri bize, İlhan Berk’in bir dünya vatandaşı olduğunu söyler. Bütün bu gezmelere, dünya görgüsüne rağmen, onun “Yeryüzünde görmek istediğim kentler çok değildir.” deyişine şaşırırız. Dünyayı görmek isteğini okuduğu kitapların, şiirlerin verdiğini yazacaktır başka bir yerde…

Şüphe yok ki İlhan Berk, şiir üstüne en çok düşünen şairlerimizden biridir. Poetika’sı bir yana, günlük ve defterlerinde de sürekli şiire çalışmaktan, beğeniden, anlamdan açar. Şiir okumaktan ve yazmaktan… Her dönemin, herkesin şiiriyle ilgilidir o; yerli ve yabancı her kuşaktan şairin dizelerini damıttığını görürüz düzyazılarına. Ona göre şiir okumak, “başka yerler, başka insanlar görmek, başka ülkelerde dolaşmak”tan başka neydi!

Bütün düzyazılarını severim de Şifalı Otlar Kitabı’na bayılırım İlhan Berk’in. Dedem Korkut yahut Lokman Hekim gibi bir bilge konuşuyor gibi hissediyorum kendimi. Bitkilerin sırrını çözmüş, özsuyundan içmiş ve bildiklerini hikmetli, apaydınlık bir dille söyleyen bir bilge… Türk nesrinin en ışıltılı metinlerinden biridir Şifalı Otlar Kitabı.

İlhan Berk şiiri, genç şairler için tam anlamıyla bir ‘ders kitabı’dır. Bu kitaba çalışarak şiirin ne olduğu ve ne olmadığı öğrenilebilir. İlhan Berk’in aslında kim olduğunu, şiiri hayatının neresine koyduğunu, nasıl yazdığını ve dili yalınlaştırmayı nasıl başardığını görmek için de onun düzyazılarını okumak gerekir. Bir de iyi şairlerin aynı zamanda iyi düzyazı ustası da olduklarını görmek için.

Evet, son söz olarak İlhan Berk’in ölümünden sonra, arşivime aldığım bazı gazetelerde genç şair Gonca Özmen hakkında da iğrenç haberler çıkmış. Bu akıl, mantık ve insaf sınırını aşan, Berk’in hatırasını da kirleten yalana inanan tipler varsa lütfen benimle muhatap olmasın! Zira bu ülkede kötülüğün ne kadar kolay yapılabildiğinin örneklerini saymakla bitiremem. Asıl bu tarz haberleri çıkartan, yapan, önayak olan her kim ise lanetlemek, edebiyat severlerin ve edebiyat dünyasının bir görevi olmalı diye düşünüyorum…

Gonca’nın muhteşem şiirlerinden biri olan ve çok sevdiğim o “Aşkbatımı”nı sizlerle paylaşmak isterim.

Aşkbatımı

“usulca geçtim yüzünü

ardında dağlar vardı

-rüzgarlar-

kurt izlerinde uluyan zemheriler vardı

/çık git yüzünün inkârı olmaya…/

zaman can çekişiyor şimdi

göçüğü altında eski aşkların

yüzün derin bir kılıç izi aklımda

daralır kör akrebin parantezi kadar

sürgit yanılsamadır

– dönüp geldiğim-

kimin kıyısında dursam artık

bir rengin usul usul dağılışı gibiyim

/unutma… kırmızı olur aşkbatımları…/

insan kendinde eskir

zaman, sık yıkanan iç çamaşırlarda

zaman ki uzaklıktır – ağrılı –

vedasız çekip gitmesidir bir günün

bir sigaranın sessiz tükenişi – dumanlı –

ve gizli aşklara sığınaktır

– deniz kabukları –

/dön gel, sonsuz uzaklık olmaya…/”

İlhan Berk ve Düzyazı” üzerine bir yorum

  1. İlhan Berk’in şiirini konuştuk hep, hiç böyle değerlendirmemiştik doğrusu. Yoğun bir emek vermişsiniz. Kendi adıma teşekkür ederim Yuşa. Bu arada Gonca Özmen’in şiirine bayıldım. Ve itiraf edeyim ilk kez ismini burada duydum Gonca’nın. Eliniz, gönlünüz dert görmesin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s